Ordu Üzerinden Siyaset Yapmanın Dayanılmaz Kolaylığı!

 

2 8 Ş u b a t M.G .K . to p la n tısın d a n so n ra , T ü rk iy
e ’n in s iy a s î ortam ı b ir k riz m a n za ra sı arzetmek
ted ir. K im in ne le re hakim old u ğ u , ha n g i
k u rum u n h a n g i işle rde y e tk ili olduğu, iktidar
g ü cü n ü n kim ta ra fın d a n nere ye k a d a r k u lla n
ıla c a ğ ı, a d e ta k u r a lla r la iza h e d ilem e y e n
b ir k şm e k e ş se rg ilem e k ted ir.
F a k a t b u f û o r tam ın iç in d en g ö r e b ild iğ im iz
k a d a rıy la , se ç ilm iş ik tid a rın h a re k e t a lanı o lduk
ça d a ra ltılm ış ve d e v le t ça rkın ın bazı ru tin
işle rin i g ö ren b ir ko n um a indirgenmiştir.
D ış p o litik a , eğ itim p o litik a s ı, g ü v e n lik p o litikası,
e ko n om id e k i s tra te jik ka ra rla r h ü küm e tin
uğ ra ş a la n ın ın dışın a ç ıka rılmıştır. Hatta
üst se v iy e b ü ro k ra sin in y ö n e tim i şe k len h ü kü me
tin so rum lu lu ğ u n d a g ö rü nm e sin e rağmen,
b ir b ü y ü k k ısm ın ın id a re si fiile n seçilm işlerin
o lu ş tu rd u ğ u h ü k üm e tin e lin d e g ö zü km em e k tedir.
Yani k ısa ca h ü k üm e t tam b ir “m u k ted ir
o lm a ya n ik tid a r " , h a lin e so ku lm u ştu r. E lb e tte
bu d u rum a b ir isim ko ym a k g e re k irse , siy
a s i k riz diyeb iliriz.
T ü r k iy e ’nin s iy a s î sistem i bu tü r k rizle re be lli
p e r iy o tla r la y a k a la nm a k ta d ır . B u k r iz le r in
tabii m ec ra sı içinde h a lled ilm e sin e fır s a t v e rilm
ed en , ü lkenin u çu rum u n k en a rın a g e ld iğ i
sö y len e re k f i i l i g ü ç k u lla n ılm a k ta d ır . 2 7 M a y
ıs 1960, 12 M a r t 1971, 12 E y lü l 1980 d a r b
e le ri ü lk en in u çu rum u n ken a rın d a n ku rta rılış
ın ın ta r ih le r i o la r a k h a fız a la r ım ız d a d ır .
B u g ü n k ü y a ş a d ığ ım ız d u rum ise, bu d a rb e le
rd en b ira z d a h a fa r k lı b ir m a n za ra arze tm
e k te d ir . D a h a ö n c e k i d a r b e le r i y a p a n la r
ço k a ç ık b ir b iç im d e y ö n e tim e m ü d a h a le e tm
işle r, m u h tıra la r y a y ın lam ış la r , o la y ın bir
a sk e r i m ü d a h a le o ld u ğ u n u ila n e tm iş le r d ir .
H e rk e s de bunu bö y le anlamıştır.
B u g ü n olan şe y ise, M.G .K . kararla rı o larak
o rtaya çıkmıştır. N o rm a l ta vsiy e kararla rı o lm
a k ta n ziya d e b ir m u h tıra n ite liğ in i ta şım a k tadır.
Ve h e r M .G.K . to p la n tısın d a ka rarların
u y g u la n ıp u y g u la nm a d ığ ın ın so rg u la nm a s ı
ya p ıla ca k tır.
L ite r a tü r d e p e k r a s tla nm a y a n b ir b iç im d e
ya p tırım ı o lan bu “ta v s iy e !” ka ra rla rın ın ta k
ib i m e se le si to p lum u sü re k li b ir darbe teh d id
in in b o ğ u c u a tm o s f e r i y l e k a r ş ı k a r ş ıy a
b ıra km a k ta d ır. B u ise, hem y ö n e tim mantığı
aç ısın d a n , hem d e s istem in k en d in i d em o k ra tik
o la ra k d e k la re e tm e si a ç ısın d a n b ir krize
işa re t etmektedir.
N e d e n T ü r k iy e ’n in s iy a sa l s is tem i bu k a d a r
sık krizle re d ü şm e k ted ir? B u so ru n u n tek bir
c e vabı, bu m e se len in te k b ir seb eb i yo k. A n ca
k ço k b e lir le y ic i ve tem e l seb ep le rd en b ir
ta n e s i s iy a s i meşrûtiyet so ru n u d u r . H a lk ile
s iv il ve a ske ri e lit a ra sın d a ülke id are si k o n u su
n d a b ir ko n sen sü s d em e k o lan siya si m e ş ru
iy e t, T ü rk iy e s is tem in in e k s ik k a lm ış ana
y ö n le rin d en b ir tanesidir.
O sm a n lı İm p a r a to r lu ğ u ’nun y ık ın tıla r ı ü z e r
in d e k u ru la n C um h u r iy e t, d a h a ç o k e litin
k e n d is in in inşa e ttiğ in i v a r sa y d ığ ı b ir y a p ılanmadır.
Onun iç in d ir ki, C um h u r iy e t’ in k u ru
lu ş y ılla rın d a ç e şitli v e sile le rle yö n e tic ile r
“d ev le te b ir m ille t lazım g e ld iğ in i" ifade e tm
işle rdir. B u b a k ış tarzı o d ö n em le rd e ııisbeten
a n la ş ıla b ilir b ir şe y se de, d a h a so n ra k i
d ö n em le rd e de bu a n la yış üç aşağı beş yu ka rı
d e v am e tm iş tir . D u r um b ö y le o lu n c a , a s ıl
olan d e v le ttir, m ille t ise, onun ihdas e ttiği bir
u n su rd u r. D o la y ıs ıy la bu ik isi a ra s ın d a b ir
ko n sen sü s değ il, “h a lka rağm en , h a lk için icr
a a tla r” , “k o rum a v e k o llam a iliş k is i” g e çe
rli o lm uştur. O ld u k ça s ık y a şa d ığ ım ız s iy a si
v e to p lum sa l k r iz le r in ö n em li s e b e p le r in den
birisi budur.
28 Ş u b a t’a g e liş im izd e b ir b a şka fa k tö r ise,
ç e lişik g ö zü km e sin e rağmen, 8 0 ’li y ılla rın o r ta
ların d a n itib a ren 9 0 ’ lı b irka ç y ılı da içine
a la n d ö n em d e y a şa n a n ö zg ü r lü k o rtam ıd ır.
B u y ılla rd a to p lum u n ö zg ü r lü k a la n ın ın g e n
iş lem e s in e p a r a le l o la r a k g e r g in lik a z a l m
a ya b a şla d ı. Ve to p lum h e r r e n g iy le ta b ii
m e c ra s ın a d o ğ ru y ö n e ld i. B u d u rum h a k im
d e v le t ka tın d a bir ra h a tlam a m e yd a n a g e tir me
k ten ziya d e , b ir k a tıla şm a ya y o l açtı. Ç ü n k
ü , to p lum u n y ö n e ld iğ i mec ra , h a k im de v le tin
ç izd iğ i y o ld a n v e y ö n d e n fa r k lıy d ı, iş te bu
d u rum d a da b ir ko n sen sü s a ram a k ta n ziyade,
ko ruma ve ko llam a g ö re v i a ğ ır bastı. Ve çok
a lış ık o lm a d ığ ım ız fa r k l ı b ir a s k e r i d a r b e
d ö n em in e 2 8 Ş u b a t’la g irm iş olduk.
Ş u anda g e rg in lik d e vam e tme ktedir. G e rg in liğin
d e vam ın d a fa y d a g ö ren ve bu g e rg in liğin
so n u cu n d a s iya sa l iktidarı y ıkm a k isteyen
b ir k ısım m e d y a g e rg in liğ i kö rü k lem e k ted ir.
Bu babda ord u yu da işin iç ine katan, onu e tk
ilem e y i h e d e f a la n b ir k am p a n y a y ü r ü tü lme
k tedir. Biz h e r ne k a d a r bu tü r k am p a n ya la
rd a n o rd u n u n e tk ile nm e d iğ in i d ü şü n ü y o r sa
k da, 12 E y lü l d a rb e sin in lid e ri K en a n E v r
e n ’ in a ç ık lam a la r ı O r d u ’n u n bu tü r n e ş r iy
a tta n e tk ilen d iğ in i gö ste riyo r. Bu da orduyu
g e rg in liğ in ta ra fla rın d a n b iriym iş g ib i g ö s te r
iyo r ki, bu, h iç o lm am a sı g e re k en ve temenni
ed ilm ey en b ir durumdur.
S iy a sa l p a r tile r i baskı g ru p la rı, b irb irleriy le
ordu üzerin d en değil, s iy a s î b ir zem in d e h e sa
p la şm a k d u rum u n d a d ır la r . T ü rk iy e ’d e ülke
so ru n la rın a ilişkin teşh isle ri, te k lifle ri ve ç ö züm
le r i o lm a ya n s iy a s î p a r tile r in , s iy a s î z e min
d ış ın d a k i m e k a n izm a la r ı ku lla nm a g a y re
tle ri hem to p lum, hem de k en d ile ri a ç ısın d
a n hiç de iyi so n u ç la r ve rmemiştir.
A n c a k ü lkemiz bu k ısır d ö n g ü n ü n içinden ç ık m
a k z o r u n d a d ır . D e v le tin m ille ti o lam a y a ca
ğ ı, a k s in e m ille tin d e v le ti o ld u ğ u u n u tu lm
am a lıd ır . H a lk ıy la s iv il ve a s k e r i e litiy le
sa yg ıya d ayalı b ir bütün o lu ştu ru lm a sı h a lin de
s u n î ve zo rlam a so ru n la rın y e rin e , sah ic i
so ru n la r la u ğ ra şa n ve g e liş e n b ir g ü ç o la cağım
ızı b ilm em iz g e re k ir. E ğ e r b öyle bir o r tam
sa ğ la n am a zsa , k en d i ica d e ttiğ i sorunları
çö zm e y e uğra şıp , bu n u da b ir başa rı o la ra k
ta kd im eden g ü d ü k b ir ülke o lm a k ta n başka
b ir se ç en eğ im iz kalmaz. B iz in a n ıyo ru z ki, bu
ü lk e n in in s a n la r ı, ç o k d a h a iy i, ç o k d a h a
g ü ç lü ve İn s a n î ö z e llik le r i y ü k s e k o la n b ir
y ö n e tim d e ve ü lk ed e y a şam a ya layıktırlar. Bu
d a e r g e ç o la c a k tır . A r ı z a la r s a d e c e b u n u
g eciktirir.
S e lam la r

 

EDİTÖR                                              Mart-Nisan 1997, Sayı:36, Sayfa:1

28 Şubat M.G.K. toplantısından sonra, Türkiye’nin siyasî ortamı bir kriz manzarası arzetmektedir. Kimin nelere hakim olduğu, hangi kurumun hangi işlerde yetkili olduğu, iktidar gücünün kim tarafından nereye kadar kullanılacağı, adeta kurallarla izah edilemeyen bir keşmekeş sergilemektedir. Fakat bufû ortamın içinden görebildiğimiz kadarıyla, seçilmiş iktidarın hareket alanı oldukça daraltılmış ve devlet çarkının bazı rutin işlerini gören bir konuma indirgenmiştir. Dış politika, eğitim politikası, güvenlik politikası, ekonomideki stratejik kararlar hükümetin uğraş alanının dışına çıkarılmıştır. Hatta üst seviye bürokrasinin yönetimi şeklen hükümetin sorumluluğunda görünmesine rağmen, bir büyük kısmının idaresi fiilen seçilmişlerin oluşturduğu hükümetin elinde gözükmemektedir. Yani kısaca hükümet tam bir “muktedr olmayan iktidar", haline sokulmuştur. Elbette bu duruma bir isim koymak gerekirse, siyasi kriz diyebiliriz. Türkiye’nin siyasî sistemi bu tür krizlere belli periyotlarla yakalanmaktadır. Bu krizlerin tabii mecrası içinde halledilmesine fırsat verilmeden, ülkenin uçurumun kenarına geldiği söylenerek fiili güç kullanılmaktadır. 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980 darbeleri ülkenin uçurumun kenarından kurtarılışının tarihleri olarak hafızalarımızdadır. Bugünkü yaşadığımız durum ise, bu darbelerden biraz daha farklı bir manzara arzetmektedir. Daha önceki darbeleri yapanlar çok açık bir biçimde yönetime müdahale etmişler, muhtıralar yayınlamışlar, olayın bir askeri müdahale olduğunu ilan etmişlerdir. Herkes de bunu böyle anlamıştır. Bugün olan şey ise, M.G.K. kararları olarak ortaya çıkmıştır. Normal tavsiye kararları olmaktan ziyade bir muhtıra niteliğini taşımaktadır. Ve her M.G.K. toplantısında kararların uygulanıp uygulanmadığının sorgulanması yapılacaktır. Literatür de pek rastlanmayan bir biçimde yaptırımı olan bu “tavsiye!” kararlarının takibi meselesi toplumu sürekli bir darbe tehdidinin boğucu atmosferiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu ise, hem yönetim mantığı açısından, hem de sistemin kendini demokratik olarak deklare etmesi açısından bir krize işaret etmektedir. Neden Türkiye’nin siyasal sistemi bu kadar sık krizlere düşmektedir? Bu sorunun tek bir cevabı, bu meselenin tek bir sebebi yok. Ancak çok belirleyici ve temel sebeplerden bir tanesi siyasi meşrûtiyet sorunudur. Halk ile sivil ve askeri elit arasında ülke idaresi konusunda bir konsensüs demek olan siyasi meşruiyet, Türkiye sisteminin eksik kalmış ana yönlerinden bir tanesidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkıntıları üzerinde kurulan Cumhuriyet, daha çok elitin kendisinin inşa ettiğini varsaydığı bir yapılanmadır. Onun içindir ki, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında çeşitli vesilelerle yöneticiler“ devlete bir millet lazım geldiğini" ifade etmişlerdir. Bu bakış tarzı o dönemlerde nisbeten anlaşılabilir bir şeysede, daha sonraki dönemlerde de bu anlayış üç aşağı beş yukarı devam etmiştir. Durum böyle olunca, asıl olan devlettir, millet ise, onun ihdas ettiği bir unsurdur. Dolayısıyla bu ikisi arasında bir konsensüs değil, “halka rağmen , halk için icraatlar”, “koruma ve kollama ilişkisi” geçerli olmuştur. Oldukça sık yaşadığımız siyasi ve toplumsal krizlerin önemli sebeplerinden birisi budur. 28 Şubat’a gelişimizde bir başka faktör ise, çelişik gözükmesine rağmen, 80’li yılların ortalarından itibaren 90’lı birkaç yılı da içine alan dönemde yaşanan özgürlük ortamıdır. Bu yıllarda toplumun özgürlük alanının genişlemesine paralel olarak gerginlik azalmaya başladı. Ve toplum her rengiyle tabii mecrasına doğru yöneldi. Bu durum hakim devlet katında bir rahatlama meydana getirmekten ziyade, bir katılaşmaya yol açtı. Çünkü, toplumun yöneldiği mecra, hakim devletin çizdiği yoldan ve yönden farklıydı, işte budurumda da bir konsensüs aramaktan ziyade, koruma ve kollama görevi ağır bastı. Ve çok alışık olmadığımız farklı bir askeri darbe dönemine 28 Şubat’la girmiş olduk. Şu anda gerginlik devam etmektedir. Gerginliğin devamında fayda gören ve bu gerginliğin sonucunda siyasal iktidarı yıkmak isteyen bir kısım medya gerginliği körüklemektedir. Bu babda orduyuda işin içine katan, onu etkilemeyi hedef alan bir kampanya yürütülmektedir. Biz her ne kadar bu tür kampanyalardan ordunun etkilenmediğini düşünüyorsak da, 12 Eylül darbesinin lideri Kenan Evren’in açıklamaları Ordu’nun bu tür neşriyattan etkilendiğini gösteriyor. Bu da orduyu gerginliğin taraflarından biriymiş gibi gösteriyor ki, bu, hiç olmaması gereken ve temenni edilmeyen bir durumdur. Siyasal partileri baskı grupları, birbirleriyle ordu üzerinden değil, siyasî bir zeminde hesaplaşmak durumundadırlar. Türkiye’de ülke sorunlarına ilişkin teşhisleri, teklifleri ve çözümleri olmayan siyasî partilerin, siyasî zemin dışındaki mekanizmaları kullanma gayretleri hem toplum, hem de kendileri açısından hiç de iyi sonuçlar vermemiştir. Ancak ülkemiz bu kısır döngünün içinden çıkmak zorundadır. Devletin milleti olamayacağı, aksine milletin devleti olduğu unutulmamalıdır. Halkıyla sivil ve askeri elitiyle saygıya dayalı bir bütün oluşturulması halinde sunî ve zorlama sorunların yerine, sahici sorunlarla uğraşan ve gelişen bir güç olacağımızı bilmemiz gerekir. Eğer böyle bir ortam sağlanamazsa, kendi icadettiği sorunları çözmeye uğraşıp, bunuda bir başarı olarak takdim eden güdük bir ülke olmaktan başka bir seçeneğimiz kalmaz. Biz inanıyoruz ki, bu ülkenin insanları, çok daha iyi, çok daha güçlü ve İnsanî özellikleri yüksek olan bir yönetimde ve ülkede yaşamaya layıktırlar. Buda ergeç olacaktır. Arızalar sadece bunu geciktirir. Selamlar

 


  • Sayı: 300
  • Sayı: 299
  • Sayı: 298
  • Sayı: 297
  • Sayı: 296
  • Sayı: 295
  • Sayı: 294
  • Sayı: 293
  • Sayı: 292
  • Sayı: 291
  • Sayı: 290
  • Sayı: 289